İş Güvenliği Uzmanının İşyerinde Herhangi Bir Birime Bağlı Olması Durumunun Değerlendirilmesi

İş güvenliği uzmanlarının işyerlerindeki herhangi birine bağlı olması süreci hakkında biraz akıl yürütelim. Neden insan kaynaklarına, teknik birime, üretime veya başka bir birime bağlı olmaması gerektiğini daha iyi anlayabilmek için mevzuat ve gerçekte olanların veya olabileceklerin bir karşılaştırmasını yapalım.

MEVZUAT	GERÇEKTE OLAN / OLABİLECEK
İş güvenliği uzmanlarının görevleri MADDE 9 – (1) İş güvenliği uzmanları, aşağıda belirtilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdür:
a) Rehberlik; 1) İşyerinde yapılan çalışmalar ve yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım, makine ve diğer teçhizatın durumu, bakımı, seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması, organizasyonu ve uygulanması, kişisel koruyucu donanımların seçimi, temini, kullanımı, bakımı, muhafazası ve test edilmesi konularının, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene önerilerde bulunmak. 2) İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirleri işverene yazılı olarak bildirmek. 3) İşyerinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerinin araştırılması ve tekrarlanmaması için alınacak önlemler konusunda çalışmalar yaparak işverene önerilerde bulunmak. 4) İşyerinde meydana gelen ancak ölüm ya da yaralanmaya neden olmayan, ancak çalışana, ekipmana veya işyerine zarar verme potansiyeli olan olayların nedenlerinin araştırılması konusunda çalışma yapmak ve işverene önerilerde bulunmak.	a) Rehberlik; 1) İşyerlerinde yönetmelik maddesinde belirtilen konularda İŞVERENE önerilerde bulunmak görevi verilmiştir. Bir iş güvenliği uzmanı insan kaynakları birimine bağlıyken makinalardan hiç anlamayan insan kaynakları müdürüne veya idari işler müdürüne ne anlatabilir? Anlatmaya çalışsa da karşısındaki kişi ne anlar? İşverene nasıl anlatır zaten orası muamma. 2)  İşyerinde alınması gereken önlemleri işverene yazılı olarak bildirmekle görevli olan iş güvenliği uzmanı bunu onaylı deftere yazar. Deftere yazma süreçlerinde bağlı olduğu birimler tarafından dirençle karşılaşır veya karşılaşabilir. 3) İş kazası ve meslek hastalıklarının araştırılması konusunda kurulacak olan ekibin çalışmalarını koordine etmesi gerekirken sadece katip olur ya da söyleneni yazmaktan başka bir şey olmaz. Söylenen: “Çalışanın Hatası” Mevzuatta iş kazası tutanağını iş güvenliği uzmanı tutar olarak bahsedilmiyor bile. 4) Bir üst maddedeki durumun ramak kala araştırmalarından bahsetmektedir. Üretim Müdürüne bağlı bir iş güvenliği uzmanına ramak kayıtları bile ulaşmaz. Çünkü kayıt tutulmaz.
b) Risk değerlendirmesi; 1) İş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapılmasıyla ilgili çalışmalara ve uygulanmasına katılmak, risk değerlendirmesi sonucunda alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak.	b) Risk değerlendirmesi; 1) Günümüzde iş güvenliği uzmanı risk değerlendirmesi yapar algısı bulunmaktadır. Ancak risk değerlendirme çalışmalarına katılmak iş güvenliği uzmanının görevidir. Bakım birimine bağlı bir iş güvenliği uzmana bakım müdürünün hadi gel A prosesinde risk değerlendirmesi yapacağız dediğini duyan olduysa lütfen el kaldırsın.
c) Çalışma ortamı gözetimi; 1) Çalışma ortamının gözetiminin yapılması, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı gereği yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulamalarını kontrol etmek. 2) İşyerinde kaza, yangın veya patlamaların önlenmesi için yapılan çalışmalara katılmak, bu konuda işverene önerilerde bulunmak, uygulamaları takip etmek; doğal afet, kaza, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanması çalışmalarına katılmak, bu konuyla ilgili periyodik eğitimlerin ve tatbikatların yapılmasını ve acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini izlemek ve kontrol etmek.	c) Çalışma ortamı gözetimi; 1) İnsan kaynakları müdürünün periyodik kontrollerde, o da yetkisi varsa sadece isg-katip sözleşmesini yapabilir. İş güvenliği uzmanı maddede belirtilen planları yapmak için teknik birimler ile koordineli çalışmalıdır. Teknik müdüre bağlı bir iş güvenliği uzmanı koordineli çalışamaz, sadece denileni yapar veya yapabilir. 2) Acil durum planlarını da iş güvenliği uzmanı hazırlar gibi bir algıyı yıkan yönetmelik maddesidir. Patlayıcı ortamlar ya da yangın yükü vb. konularda sıfıra yakınsayan bilgisi ile insan kaynakları müdürüne bağlı çalışırsa ne o planı kontrol edebilir ne de hareketleri takip edebilir. Doküman hazırlayıcısı olur başka da bir şey olmaz.
ç) Eğitim, bilgilendirme ve kayıt; 1) Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin ilgili mevzuata uygun olarak planlanması konusunda çalışma yaparak işverenin onayına sunmak ve uygulamalarını yapmak veya kontrol etmek. 2) Çalışma ortamıyla ilgili iş sağlığı ve güvenliği çalışmaları ve çalışma ortamı gözetim sonuçlarının kaydedildiği yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği halinde EK-2’deki örneğine uygun olarak hazırlamak. 3) Çalışanlara yönelik bilgilendirme faaliyetlerini düzenleyerek işverenin onayına sunmak ve uygulamasını kontrol etmek. 4) Gerekli yerlerde kullanılmak amacıyla iş sağlığı ve güvenliği talimatları ile çalışma izin prosedürlerini hazırlayarak işverenin onayına sunmak ve uygulamasını kontrol etmek. 5) (Ek:RG-11/10/2013-28792) Bakanlıkça belirlenecek iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendiren konularla ilgili bilgileri, İSG KATİP’e bildirmek.	ç) Eğitim, bilgilendirme ve kayıt; 1) Yıllık eğitim planı hazırlamayan iş güvenliği uzmanı neredeyse yoktur. Planı yapan iş güvenliği uzmanı işverenin onayına sunar ve uygulanmasını kontrol eder. İş güvenliği uzmanı eğitim verirken üretim müdürü eğitim ortasında gelip ne zaman bitecek eğitim diye sorar. Bu müdüre bağlı isen eğitim zaten gereksizdir. 2) Yıllık değerlendirme raporunun ne olduğu konusunda çoğu müdürün bilgisi zaten yoktur. İş güvenliği uzmanı bu hazırlar. 3) LOTO konusunda bilgilendirme faaliyeti düzenleyen iş güvenliği uzmanı bağlı olduğu bakım birimine bunu sunarsa “biz zaten adam koyuyoruz pano başına” cevabıyla kendisi bilgi sahibi olur. 4)  Hazırlanan talimat veya izin prosedürleri bağlı olduğu birimin yöneticisini etkiliyorsa genellikle ya Sümen altı edilir ya da işverene gereksizmiş gibi lanse edilir. Müdürlerin forsu işverenler tarafında daha fazla olduğu için garibim iş güvenliği uzmanı iş izinleri peşinde koşar durur. 5) Henüz sözleşme dışında bir şey var mı ben biliyorum.
d) İlgili birimlerle işbirliği; 1) İşyeri hekimiyle birlikte iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla ilgili değerlendirme yapmak, tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak. 2) Bir sonraki yılda gerçekleştirilecek iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili faaliyetlerin yer aldığı yıllık çalışma planını işyeri hekimiyle birlikte hazırlamak. 3) Bulunması halinde üyesi olduğu iş sağlığı ve güvenliği kuruluyla işbirliği içinde çalışmak, 4) Çalışan temsilcisi ve destek elemanlarının çalışmalarına destek sağlamak ve bu kişilerle işbirliği yapmak.	d) İlgili birimlerle işbirliği; 1) He hee! Hepsini işyeri hekimi ile birlikte yapar hee! 2) Yine neredeyse tüm iş güvenliği uzmanları yıllık çalışma planı hazırlar. Ama uygulamalarını takip edemez. Çünkü plan uygulanmaz. Son zamanlarda biraz daha sisteme oturan periyodik kontrolleri dışarda tutabilirim. Örneğin; alt işveren çalışmalarını kesinlikle içinde tutarım. Zaten alt işveren çalışmasından insan kaynakları müdürüne ne yani? 3) İş sağlığı ve güvenliği kurulu herhangi bir birime bağlı olarak çalışan iş güvenliği uzmanı için bilgilendirme toplantısı gibidir. Karar alınmaz sadece bilgilendirme yapılır maalesef. 4) Ne işbirliği ama. Çalışan temsilcileri ve destek elemanları konusu daha çılgın bir konu. Ayrı ele alınması gerekir. Sadece şunu belirtebilirim. Bu görevlilerin, görevleri konusunda pek bir fikirleri olmaz. İş güvenliği uzmanı çalışan temsilcisine eğitimi verir. Nedense iş güvenliği uzmanı verir? Sonrasında kişi görevi bırakmak istediğini söyler. Sendika olan yerlerde işler biraz daha farklıdır.

MEVZUAT	GERÇEKTE OLAN / OLABİLECEK
İş güvenliği uzmanlarının yetkileri MADDE 10 – (1) İş güvenliği uzmanının yetkileri aşağıda belirtilmiştir:
b) İşyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve bu hususun acil müdahale gerektirmesi halinde işin durdurulması için işverene başvurmak.	b) Konveyörlerin altında çok fazla miktarda toz birikmiş bu alanlarda yangın hatta patlama riski var, temizlik yapılana kadar üretimi durdurmamız lazım desenize bir bağlı olunan insan kaynakları müdürüne veya üretim müdürüne ne cevap alacaksınız çok merak ediyorum.
c) Görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapmak, gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak ve çalışanlarla görüşmek.	c) Hıııı, sen benden habersiz neden bakım birimi ile görüştün? Günlük muayene ve kontrol formlarını istemişsin. Bundan sonra bana haber vereceksin. Hıııı kızarım ama hııııı!
ç) Görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dâhilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği yapmak.	ç) İş güvenliği uzmanı: İtfaiyeden yangın uygunluk raporu alınması lazım? Bakım müdürü: Var bizim raporumuz. İş güvenliği uzmanı: Görebilir miyim? Bana iletebilir misiniz? Bakım müdürü: Bir bakayım sana bilgi veririm. İş güvenliği uzmanı: Teşekkür ederim. SONUÇ: 6 ay geçti rapor iletilmedi. İşverenin konudan haberi var mı? 4 cisim teorisi :)
(2) Tam süreli iş sözleşmesi ile görevlendirilen iş güvenliği uzmanları, çalıştıkları işyeri ile ilgili mesleki gelişmelerini sağlamaya yönelik eğitim, seminer ve panel gibi organizasyonlara katılma hakkına sahiptir. Bu gibi organizasyonlarda geçen sürelerden bir yıl içerisinde toplam beş iş günü kadarı çalışma süresinden sayılır ve bu süreler sebebiyle iş güvenliği uzmanının ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz.	(2) İnsan kaynakları müdürü: Hiçbir yere gidemezsin. Sen burada tam zamanlısın. İş güvenliği uzmanı: Ama yönetmeli….! Başlatma yönetmeliğinden. Bir diğer örnek: İş güvenliği uzmanı: OSGB’de toplantı var. Tüm iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimleri ile diğer personeller katılacak. Ayrıca imzalamam ve götürmem gereken evraklar var. Üretim müdürü: Senin yerine kim gelecek? Gelmediğin saat kadar ücretini keserim. Çoğunlukla bu yaşanan OSGB’den tam zamanlı iş güvenliği hizmet alan firmalarda yaşanır, yaşanabilir.

MEVZUAT	GERÇEKTE OLAN / OLABİLECEK
İş güvenliği uzmanlarının yükümlülükleri MADDE 11
(1) İş güvenliği uzmanları, bu Yönetmelikte belirtilen görevlerini yaparken, işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamak ve verimli bir çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak, işverenin ve işyerinin meslek sırları, ekonomik ve ticari durumları ile ilgili bilgileri gizli tutmakla yükümlüdürler.	(1) İşverenin ve işyerinin meslek sırları, ekonomik ve ticari durumları zaten iş güvenliği uzmanına verilmeyen bilgileri içerir. Çoğu işyerinde iş sağlığı ve güvenliği bütçesi olmadığı için işverenin mali durumu konusunda iş güvenliği uzmanı bilgi sahibi değildir. Olmasında zaten. Kurul toplantılarında paramız yok ya da çok pahalı olarak önerilerin reddedilmesini iş güvenliği uzmanı bilir. Para yok, çok pahalı kelimeleri de bağlı olduğu birim tarafından gelmesi olasıdır.
(2) İş güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene karşı sorumludur.	(2) İş güvenliği uzmanı zaten işveren karşı sorumlu iken bir de araya başka bir birim müdürü veya sorumlusu konulur?
(3) (Değişik:RG-30/4/2015-29342) İş güvenliği uzmanı, işverene yazılı olarak bildirilen iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirlerden acil durdurma gerektiren haller ile yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı gibi hayati tehlike arz edenleri, belirlenecek makul bir süre içinde işveren tarafından yerine getirilmemesi hâlinde, işyerinin bağlı bulunduğu çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne yazılı olarak bildirmekle yükümlüdürler.	(3) (4) Böyle yükümlülük mü olur? Belirlenecek makul süre kavramı çok enteresan değil mi? Makul süreyi bağlı olduğun birim müdürü ya da sorumlusu koyarsa ne olacak peki? İşverenin bu durumdan haberi olacak mı? Onaylı defterler işveren tarafından okunuyor mu? Zattırı zutturu işler olabilir.
(4) İş güvenliği uzmanı, görevlendirildiği işyerinde yapılan çalışmalara ilişkin tespit ve tavsiyeleri ile 9 uncu maddede belirtilen hususlara ait faaliyetlerini, işyeri hekimi ile birlikte yapılan çalışmaları ve gerekli gördüğü diğer hususları onaylı deftere yazar.

İşin özü

İş güvenliği uzmanı direkt olarak işverene veya işleri yönetme, para harcama, karar alma ve uygulatma yetkisi olan işveren vekiline bağlı olmalıdır. Öyle kağıt üzerinde gözüken işveren vekillerinden bahsetmiyorum. Bu bağlı olma durumu iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili ayrı birim kurarak da oluşturulabilir. Yani iş güvenliği uzmanının müdürü yine iş güvenliği uzmanı olur (hani iş güvenliği uzmanları olarak aynı gemideyiz ya ondan). Herhangi bir birime bağlı çalışan iş güvenliği uzmanı görev yetki ve yükümlülüklerini yerine getirmede çok zorlanır, zorlanabilir. Müdürlerin, yöneticilerin oturdukları koltuklardan büyük egoları, yer edinme veya yerinde kalma uğraşları, benim dediğim olur bağırmaları da olduğunu varsayarsak iş güvenliği uzmanlarının işlerinin ne kadar zor olduğunu gelin siz düşünün.